زبان وگویش مردم تلخاب

زبان مردم تلخاب خلجی میباشد و خلج ها از ایل های قدیمی کشورند و خاستگاه این ایل بر اساس سوابق تاریخی در کشور افغانستان بوده است و گفته می شودخاستگاه انان  از منچوری چین است   .البته گفته می شود که این ایل در برابر مغولان صف آرایی کرد و در برابر آنها ایستادگی نمود ودر زمان سلطان محمد خوارزمشاه بین او و بزرگان قوم خلج اختلاف می افتد و در نهایت خلجها لشگر سلطان محمد را ترک میکنند .
زبان خلجی و ترکی هر دو دارای یک خاستگاه اند و هردو ریشه التایی دارند و یا از زبان غزها منشعب شده اند. هر کلمه که در زبان ترکی با "ت شروع شود در زبان خلجی با " د " شروع می شود مثلا" در ترکی دگرمان =تگرمان = آسیابمی باشد . در روستا های زیادی در فراهان و آشتیان و قم به این زبان تکلم میکنند مثل واشقان ُُدر منک ُنوده و ماستر و خلجستان  .  زبان خلجی در عین حال با زبانهای هند و اروپایی مثل انگلیسی  قرابت دارد مثلا"کلور همان سرد کننده یاکولر است ویا برک به معنی بریده شدن شیر خوراکی است و یا کلمات تا تا و آتا  به معنی پدر و    اوت یا هوت به معنای گرما در هردو زبان مشترکند.در این زبان مثل ترکی وانگلیسی صفت قبل از موصوف قرار میگیرد .مثلا" قارا تن یا پیراهن سیاه که دقیقا" برعکس زبان فارسی است .

 

 از لحاظ دستور زبان به ? صیغه منتهی میگردد. مثلا" صرف فعل دیدن در زبان خلجی بدین صورت است :

کردیم =دیدم-کردی-کرده - کردیگ -کردلر -کررلر

کرایم= میبینم

کرمیشم=دیده ام

کرررم = میبینم

کر میشتم = دیده بودم

گرمیشتک = دیده بودیم

مردم خوب روستای همخون و خونگرم تلخاب باعث افتخار مردم فراهان اند .زیرا از لحاظ اقتصادی فعال و همراه و همدل با مردم منطقه اند .این روستا بزرگترین روستای کشور در زمینه تولید گوشت قرمز است و در کشور دارای رتبه اول از این لحاظ می باشد.

این روستا در عین حال پر جمعیت ترین روستای منطقه فراهان است وبا ۹50خانوار و جمعیتی حدود 3500نفر در سال 1385بزرگترین مرکز جمعیتی فراهان  محسوب میشود .

تلخاب از روستا های قدیمی محسوب می شود که در کتاب ارزشمند تاریخ قم آنر جزء روستاق کودزر قدیم  نامبرده اند
 از لحاظ امکانات رفاهی و بهداشتی و آموزشی نسبت به سایر روستا های منطقه وضعیت مطلوبی دارد.منبع: وبلاگ فراهان انلاین

 

 ترکی خلج:
این لهجه از زبان ترکی که منحصر به کشور ایران می باشد توجه دانشمندان ترک شناش جهان را به خود جلب کرده است. طبق بر آوردی که در سال 2000 میلادی صورت گرفته حدود 50 هزار نفر ترک خلج در شمالشرق شهر اراک در استان مرکزی و نیز پراکندگی اندکی در برخی مناطق استان قم دارند.
ترکی خلجی شباهت بسیار به ترکی آذری دارد لیکن کلمات ترکی باستان بصورت انحصاری در این لهجه بوفور یافت می شود و در حقیقت این لهجه از ترکی را تبدیل به پلی برای محققان ترکی باستان برای نیل به ترکی مادر کرده است. طبق نظریه نوع بندی بر اساس شیوه مکتوب، ترکی به سه دوره تقسیم می شود:
1- ترکی باستان: شامل زبان گوی ترک،اویغوری وقرقیزی باستان
2-ترکی میانه دارای سه شاخه زیر:
الف- دوره تثبیت زبان ادبی ترکی اویغوری و پیرایش متون مانوی و بودائی
ب- دوره زبان ادبی ترکی چاغاتای
پ- دوره زبان ادبی ترکی اوغوزی و قبچاقی
3- ترکی نوین، شامل همه زبان های ترکی معاصر .
در حقیقت دانشمندان ترک شناس قبل از معطوف شدن به وجود لهجه ترکی خلجی در ایران ناچار بودند برای تحقیق در دوره های ترکی باستان و میانه به کتب مکتوب و سنگ نوشته ها و اسناد تاریخی استناد نمایند ولی لهجه ترکی خلجی به عنوان شاهدی زنده در مقابل دانشمندان قرار گرفت.
البته ترکی باستان یک زبان مرده همانند زبان اوستایی نیست زیرا که ترکی معاصر ادامه منطقی همان شیوه است. در حالیکه اکثر زبانهای مرده مثل اوستایی نه از زبان دیگر ریشه گرفته آند و نه در زبان دیگری اداوه یافته‌اند.

هواشناسی:

از نظر هواشناسی حوضه دارای متوسط بارندگی  304 میلیمتر ، درجه حرارت متوسط56/11سانتیگراد،حجم بارندگی کل حوضه تلخاب9/ 15 میلیون متر مکعب ،میانگین درجه حرارت حد اکثر 4/18سانتی گراد و میانگین حد اقل سالیانه 34/5سانتی گراد است . منطقه از لحاظ اقلیم دارای اقلیم نیمه خشک ،متوسط رطوبت سالیانه 2/52در صد،تعداد روز های یخبندان114 روز ،تعداد روز های ابری سالیانه 61/32 روز ،متوسط ساعات افتابی سالیانه 9/2981 ساعت ،تبخیر وتعرق واقعی 309میلی متر ،تبخیر وتعرق پتانسیل سالیانه961 میلیمتر می باشد. با توجه به این ارقام واطلاعات می توان توجه داشت که این منطقه برای احداث سد مناسب میباشد چون هم از لحاظ پوشش گیاهی –ژئومورفولوژی و رواناب سطحی دارای محیطی بالا می باشد و از نظر اب وهوایی حوضه تلخاب وبخصوص بخش فراهان به دلیل همجواری با کویر میقان اراک سبب شده است که زمستان های سرد خشک و تابستان هایی تا حدودی گرم داشته باشد.

 

شواهد ژئومرفولوژیکی عملکرد گسل های تبرته و تلخاب در فرونشست چاله میقان

یکی از مهمترین شواهد ژئومرفولوژیکی میزان و نحوه عملکرد خطوط گسلی، ویژگیهای ژئومرفولوژیک عوارض پیرامون آنها و به ویژه مرفولوژی مخروط افکنه ها و سلسله مراتب آنها از نظر زمانی، مکانی و توپوگرافی است. محدوده تحت بررسی، چاله مرفوتکتونیکی کویر میقان اراک می باشد. از آنجا که متغیرهای مؤثر در تکامل ژئومرفولوژیکی این حوضه فراتر از خط تقسیم پیرامون آن عمل نموده اند، بنابراین محدوده تحت بررسی به چهار گوش نقشه زمین شناسی قم تعمیم داده شده است. فرضیه تحقیق ارتباط هیدرولوژیکی در حوضه مسیله و چاله میقان اراک را حکایت می کند. براساس این فرضیه، حوضه میقان تا اواخر پلیوستوسن یکی از زیر حوضه های چاله مسیله بوده است. سرانجام فعالیت گسل های حاشیه ای(گسل های تلخاب و تبرئه) و جهش گرابنی آنها موجب تفکیک چاله میقان از حوضه مسیله شده است. بررسی شواهد موجود از جمله مرفولوژی مخروط افکنه های قدیمی و جدید، موقعیت، جهات و جهش گسل ها، رسوب شناسی چاله میقان و همچنین بررسی اختلاف ارتفاع موجود بین سطوح مخروط افکنه ای قدیمی و خط تقسیم بین حوضه های میقان و چاله مسیله از مهمترین شواهدی هستند که فرضیه فوق را اثبات می کنند. بررسی نقشه گسل حوضه آبریز اراک نشان داد که هر یک از گسل های تلخاب و تبرته ضمن اصلی بودن دارای گسل های مجموعه گسل فرعی به موازات خود می باشند

 بررسي تكوين زمين شناسي حوضه آبريز كوير ميقان اراك از حيث پتانسيل منابع آبي و استعداد لرزه خيزي

  حوضه آبخيز كوير ميقان اراك ، حوضه بسته اي بوده كه از نظر زمين شناسي ايران در دو بلوك سنندج - سيرجان و بلوك ايران مركزي واقع شده است. با قرارگيري دو گسل تلخاب در شمال و گسل تبرته در جنوب آن، حوضه مورد نظر به قطعات و بلوكهاي كوچكي تقسيم شده است، بطوريكه گسل تلخاب جداكننده بلوك آشتيان - نراق و بلوك هفتاد قله در شمال و گسل تبرته جدا كننده بلوك هفتاد قله و سنندج - سيرجان در جنوب مي باشد. به عبارتي مي توان گفت حوضه آبخيز ميقان اراك به سه قطعه تقسيم شده است (قطعه يا بلوك سنندج - سيرجان، قطعه هفتاد قله و قطعه آشتيان - نراق) كه از نظر زمين شناسي از گذشته تا حال دچار تغييرات عمده از نظر چين خوردگي، دگرگوني، چينه شناسي، لرزه خيزي فعاليتهاي آذرين و آتشفشاني شده اند كه هر يك متمايز كننده بلوكهاي فوق در منطقه هستند.

  قديمي ترين بلوك در حوضه را بلوك سنندج - سيرجان (ارتفاعات جنوب اراك و ارتفاعات غربي جاده اراك - فراهان) تشكيل داده كه شامل آهك متبلور، اسليت آهكي و آهك دولوميتي از زمان ژوراسيك تا پايان كرتاسه است كه متحمل گسل خوردگي، دگرگوني شده و فاقد فعاليتهاي آذرين و آتشفشاني مي باشد. بعد از آن بلوك هفتاد قله بوده (مسيرهاي كوههاي هفتاد قله، كوير ميقان اراك و فرمهين) كه شامل سنگهاي شيلي و ماسه سنگ تيره ژوراسيك و آهك كرتاسه بوده كه فاقد پديده دگرگوني است و شديداً چين خورده و داراي طاقديس ها و ناوديس هاي متوالي است و نظير بلوك سنندج -سيرجان فاقد فعاليت آتشفشاني است. اما بلوك آشتيان - نراق داراي فعاليت شديد آتشفشاني است و با توجه به سنگهاي موجود فعاليت شديدي از زمان بعد از كرتاسه داشته اند. واحد اخير جوانترين بلوك در حوضه آبخيز دشت اراك مي باشد. به عبارتي از پايان كرتاسه (70 ميليون سال قبل) بلوك سنندج - سيرجان و هفتاد قله بصورت كوههاي امروزه بوده اما بلوك آشتيان - نراق بصورت فرورفتگي بوده كه داراي فعاليتهاي شديد رسوبي دريايي و خشكي و آتشفشانهاي زير دريايي بوده است.

  با توجه به وضعيت گسل، درزه ، چين خوردگي و خصوصاً چينه شناسي سه بلوك مشخص شد كه پتانسيل آبي بلوك آشتيان - نراق كمتر از بلوك سنندج - سيرجان و بلوك اخير كمتر از بلوك هفتاد قله است. به عبارتي بلوك هفتاد قله خصوصاً در ارتفاعات جنوبي جاده اراك به سلفچگان داراي پتانسيل آبي بالائي مي باشند. اين مسئله با توجه به بالا بودن آب چاهها و قنوات مناطق خيرآباد، كارچان، دشت امان آباد و عمرآباد و همچنين پايين بودن آبدهي چاهها، قنوات و چشمه هاي بلوك آشتيان- نراق (نواحي آشتيان، گركان و شهراب) ثابت شده است. از طرفي با توجه به جوان بودن زون آشتيان - نراق و اينكه بعد از زمان كرتاسه از طريق گسل تلخاب در فاز كششي مواد مذاب، خاكستر آتشفشاني زيادي تا حتي 5/2 ميليون سال پيش داشته مي توان گفت گسل تلخاب فعال بوده و امكان لرزه خيزي حاصل از اين گسل شديدتر از ساير گسلهاست.

  - زمين شناسي حوضه

  از نظر زمين شناسي حوضه آبريز اراك در دو زون سنندج -سيرجان و زون ايران مركزي واقع شده كه امتداد چينه ها در آن مشابه زاگرس (شمال غرب- جنوب شرق) است. گسل جدا كننده اين دو زون گسل تلخاب است. اين گسل مجموعه چينه اي با زمان قبل از پالئوسن (سنندج - سيرجان) و بعد از پالئوسن (ايران مركزي) را جدامي كنند. اما در حوضه آبريز اراك مرز زون سنندج - سيرجان و ايران مركزي را زون انتقالي به نام هفتاد قله تشكيل مي دهد. زون اخير داراي تشابه چينه اي با سنندج - سيرجان بوده، و كاملاً جدا از زون ايران مركزي است. گسل تبرته جدا كننده زون سنندج - سيرجان از هفتاد قله و گسل تبرته جدا كننده هفتاد قله از ايران مركزي است. زون ايران مركزي در اين حوضه به زون آشتيان - نراق معروف است.

  از نظر پالئوجغرافي ، اين حوضه تا قبل از پالئوسن خصوصاً در زمان كرتاسه بصورت حوضه دريايي بوده و در اثر فاز كوهزايي لاراميد حوضه رسوبي چين خورده و در آن دو زون سنندج - سيرجان و هفتاد قله از آب خارج شده و بصورت كوههاي چين خورده ارتفاعات حوضه اراك را شامل مي‏شود. اما زون آشتيان - نراق بصورت حوضه دريايي باقي مانده و در زمان ائوسن فعاليتهاي شديد آتشفشاني و بدنبال آن فعاليتهاي پسروي و پيشروي مجموعه اي از سازندهاي قرمز زيرين، سازند قم و سازند قرمز فوقاني را بجاي گذاشته و پس از آن فاز كوهزايي پليوسن فعاليتهاي ماگمايي اين زون را شامل شده، بطوريكه اثري از هيچكدام از فعاليتهاي فوق در زون سنندج - سيرجان و هفتاد قلعه ديده نمي شود.

  - چينه شناسي حوضه

  الف - زون سنندج - سيرجان: قديمي ترين سازند اين زون را در حوضه آبريز اراك واحد شيل و ماسه سنگ ژوراسيك (JS) و آنگاه واحدهاي كرتاسه تشكيل مي دهد. كرتاسه از واحدهاي كوچكتر تشكيل شده كه از قديم به جديد عبارتند از: دولوميتهاي آهكي متبلور (Kd) ، سنگهاي آهكي متبلور و اسليتها (KsL) ،‌اسليتهاي آهكي (Ku) . از بين واحدهاي ژوراسيك و كرتاسه واحدهاي كرتاسه بيشترين گسترش را دارند. لازم به توضيح است واحدهاي فوق داراي دگرگوني ضعيف مي باشد. واحد كواترنري را پادگانه آبرفتي قديمي (Qt1) و پادگانه آبرفتي جوان (Qt2) شامل مي‏شود.

  ب- زون هفتاد قله: قديمي ترين سازند در اين زون را شيل ها و ماسه سنگهاي تيره ژوراسيك (JS) و سپس واحدهاي كرتاسه شامل مي‏شود. واحدهاي كرتاسه را در قاعده ماسه سنگ (K1C) ، سپس آهك توده اي اربيتولين دار (K11) و روي آنرا آهكهاي مارني و مارن آهكي (Kmm) شامل مي‏شود. اين واحدها بر خلاف زون سنندج - سيرجان دگرگون شده نمي باشند. واحدهاي كواترنري را پادگانه آبرفتي قديمي (Qt1) و پادگانه آبرفتي جوان (Qt2) تشكيل مي دهد. بخش مركزي آن در شمال اراك كوير اراك است.

  ج- زون آشتيان - نراق: قديمي ترين رخنمون سنگي اين منطقه را آهكهاي ترياس (TRN) ، شيل و ماسه سنگ ژوراسيك (Js) ، آهكهاي كرتاسه (K11) و سپس تكرار طبقات توفي، گدازه، ايگنمبريت، مارن، شيل، آهك (E5,E4,E3,E2,E1) ، و سازندهاي جوانتر آنرا به ترتيب ماسه سنگ، كنگلومرا و شيل قرمز سازند قرمز زيرين (O1) آهكهاي مارني، آهك و مارن سازند قم (omsg) ، تناوب شيل، ماسه سنگ قرمز و گچ سازند قرمز فوقاني (m) ، سنگهاي آندزيتي نئوژن (Ngv) ، كنگلومراي ولكانيكي سخت شده (Plc1) ، كنگلومراي ولكانيكي سخت نشده (Plc2) تشكيل داده است. واحدهاي كواترنري را پادگانه آبرفتي قديمي (Qt1) ، پادگانه آبرفتي جوان (Qt2) شامل مي‏شود.

  - زمين شناسي ساختماني حوضه

  ا لف- وضعيت چين خوردگيها

  - زون سنندج - سيرجان: اين زون يال شمالي طاقديسي را در حوضه اراك تشكيل مي دهد كه يال جنوبي آن در بخش جنوبي و خارج حوضه است. امتداد لايه ها در اين يال شمال غرب - جنوب شرق و شيب لايه ها تابع طاقديس و ناوديس است. هسته اين طاقديس را شيل ها و ماسه سنگهاي ژوراسيك (Js) (در دره گوار عقيل آباد) و به سمت شمال (كوههاي اراك) واحدهاي جوانتر كرتاسه از جمله اسليتهاي آهكي (Ku) تشكيل مي دهد. يال طاقديس مورد نظر بدليل تحمل كوهزايي مختلف از ژوراسيك، متاثر دگرگوني، گسل هاي مختلف و چين هاي حاصل از گسل ها شده كه تفكيك امتداد و شيب چينه ها در مقياس محلي مشكل است. گستردگي يال شمالي طاقديس نسبت به زون هفتاد قله با جنس مشابه بسيار زياد است.

  - زون هفتاد قله: بهترين چين هاي طاقديسي - ناوديسي را با گستردگي كم يالها و تعدد زياد چين هاي موازي و ساده مي توان در اين زون يافت. امتداد و شيب طبقات مشابه زون سنندج - سيرجان مي باشد. هسته طاقديس ها را اكثراً ماسه سنگ و كنگلومراي كرتاسه (K1C) در ارتفاعات هفتاد قله (تنها در منطقه شانق شيل و ماسه سنگ ژوراسيك) تشكيل مي دهد. اما بيشترين رخنمون سنگي يالهاي طاقديس ها و ناوديسها را آهكها و آهكهاي مارني كرتاسه (Kmm,K11) در بر مي گيرد. بر خلاف دو زون سنندج - سيرجان وهفتاد قله تغيير شكل محلي طبقات ناشي از گسل در اين زون بسيار كم است.

  - زون آشتيان - نراق: چينه هاي اين زون در يال جنوبي طاقديس تفرش واقع شده اند. منطقه تفرش كه خارج از حوضه اراك قرار دارد مركز طاقديس مي باشد (شهر تفرش). ارتفاعات حوضه اراك در بخش شمالي (شمال آشتيان - شهراب) را آهك ترياس (TRn) تشكيل داده كه قديمي ترين سازند و به سمت جنوب آشتيان - شهراب واحد كنگلومراي ولكانيكي (Plc2) شامل شده كه جوانترين واحد است. امتداد طبقات شمال غرب - جنوب شرق و شيب طبقات رو به جنوب غرب است. به مشابه طاقديس زون سنندج - سيرجان، اين طاقديس نيز گسترش زياد دارد. در اثر عملكرد گسل هاي محلي، چين هاي محلي تشكيل شده كه بر خلاف سنندج - سيرجان تغيير شكل چينه ها كمتر است.

  ب- وضعيت گسل خوردگي : واحدهاي سنگي حوضه آبخيز اراك را دو گسل اصلي تلخاب و تبرته كه تاريخچه فعاليت آنها به قبل از زمان كرتاسه بر مي گردد قطع مي كند. دو گسل فوق حوضه اراك را به سه بلوك سنندج - سيرجان ، هفتاد قله و آشتيان - نراق تقسيم نموده است. علاوه بر آن گسل هاي فرعي ديگر نيز هر يك از بلوكهاي فوق را قطعه قطعه نموده و به واحدهاي كوچكتر تقسيم نموده اند.

  1- گسل تبرته: اين مرز ناپيوسته داراي راستاي N145E و مرز كاملاً مشخص ميان رشته كوههاي سنندج - سيرجان و زون هفتاد قله است. اين مرز كه بدون شك قديمي است در زمان كرتاسه پيشين كاملاً فعال بوده و حوضه قاره اي ايران مركزي با فرونشست ضعيف را از حوضه سنندج - سيرجان جدا مي نمود. اين گسل از روستاي تبرته در شمال غرب حوضه ميقان تا جنوب روستاي انجدان (جنوب شرق حوضه) ادامه دارد. از آثار اين گسل تغيير و جابجايي امتداد طبقات ، تغيير شيب لايه ها، خردشدگي شديد سنگها، ايجاد گسل هاي فرعي است. بالا بودن آب قنات و چاههاي تبرته و همچنين منطقه امان آباد اراك ناشي از تغذيه گسل فوق است .

  2- گسل تلخاب: اين مرز بصورت گسل خميده با راستاي شمال غرب - جنوب شرق از مزوزوئيك تا كواترنري فعال بوده و زون هفتاد قله را از زون آشتيان - نراق (يا رشته كوههاي آتشفشاني اروميه - دختر) جدا ميكند. اين گسل از روستاي تلخاب در شمال غرب حوضه (شمال غرب فرمهين) تا جنوب غرب به سمت كوههاي هفتاد قله ادامه دارد. اين گسل در سالهاي اخير از نظر زلزله خيزي فعال بوده و به نظر مي رسد ادامه آن به سمت دليجان و كوههاي هستيجان (مسير جاده دليجان - اصفهان) كشيده شده باشد.

  ج- درزه ها: وضعيت چين خوردگي، گسل خوردگي در واحدهاي سنگي حوضه آبريز اراك با تشكيل انواع درزه هاي فشاري و كششي در راستاي مختلف همراه مي باشد.فراواني درزه ها خصوصاً در آهكهاي منطقه در تغذيه آب آنها به آبرفت نقش مهمي دارند.

  - پتانسيل آبي زونها

  بررسي زمين شناسي، چينه شناسي و ساختماني هر يك از سه زون در حوضه آبريز اراك نشان داد، زون هفتاد قله به دليل قرارگيري در بين دو زون سنندج - سيرجان و آشتيان - نراق فشارها و كشش هاي زيادي را تحمل نموده كه نتيجه اين كار با فراواني بالاي گسل و درزه و خصوصاً سيستم چين خوردگي طاقديسي و ناوديسي است. از طرفي، با توجه به وسعت بالاي آهكها كه بر خلاف زون سنندج - سيرجان دگرگون نشده ضمن دارا بودن كليه اشكال ساختماني (چين خوردگي ، گسل خوردگي و درزه) داراي خاصيت انحلال پذيري بوده كه اشكال كارستي و پديده غار در آنها ايجاد شده است (غار كهك دليجان). بنابراين زون هفتاد قله داراي پتانسيل نفوذ بالا نسبت به ساير زونها است. بالا بودن آب چشمه انجدان، آب مادر چاه قنات خيرآباد، آب چاههاي دشت خيرآباد و امان آباد اراك حكايت از پتانسيل بالاي آبي زون هفتاد قله دارد. از طرفي، آب موجود در آهكهاي هفتاد قله در تغذيه كنگلومراي ولكانيكي منطقه چشمه خورزن موثر بوده كه امروزه آب آشتيان را فراهم ميكند..

  در زون آشتيان - نراق بدليل واقع شدن در يال جنوبي طاقديس تفرش كه تحت فشار مي باشد وهمچنين دارا بودن چينه هاي با نفوذپذيري پايين، پتانسيل آبي منطقه (آشتيان - شهراب) پايين است. آبدهي كم قنوات، چاهها و چشمه هاي منطقه و مشكل كم آبي روستاهاي منطقه از دلايل پتانسيل پايين آبي منطقه است.

  زون سنندج - سيرجان نيز بعنوان يال جنوبي طاقديس اراك تحت سيستم فشارشي است كه بايستي نظير زون آشتيان - نراق داراي پتانسيل آبي پائيني داشته باشند. اما بدليل قديمي بودن اين زون كه تحت چندين چين خوردگي و گسل خوردگي قرار گرفته و همچنين وجود برخي چينه هاي نفوذپذير (آهكهاي كريستالين، اسليتها) پتانسيل آبي اين زون بيشتر از زون آشتيان - نراق است.

  بطور كلي مي توان گفت پتانسيل آبي زون آشتيان نراق ضعيف، زون سنندج - سيرجان متوسط و زون هفتاد قله بالا است.

  - استعداد لرزه خيزي

  بررسي وقايع آتشفشاني ، گسل ها و ثبت لرزه اي سالهاي اخير در حوضه آبريز اراك وقايع ذيل را در منطقه مشخص نمود.

  1- فعاليتهاي آتشفشاني : وجه تمايز سه زون در حوضه آبريز اراك نشان داد كه فعاليتهاي آتشفشاني در زونهاي سنندج - سيرجان و هفتاد قله به چشم نمي خورد. تنها فعاليتهاي آتشفشاني متعلق به زون آشتيان - نراق (اروميه - دختر) مي باشد. اين زون از زمان ائوسن چندين فعاليت كششي را از طريق گسل تلخاب (جدا كننده زون آشتيان - نراق از زون هفتاد قله ) به همراه داشته كه همگي فعال بودن اين زون را بيان مي دارد. از جمله اين فعاليت ها مي توان فعاليت آتشفشاني زير دريايي ائوسن كه با خروج گدازه ها و خاكسترهاي آتشفشاني همراه بوده است (واحدهاي E5,E4,E3,E2,E1 ) و فعاليت دوم در پايان ميوسن بوده كه فاز كششي منطقه دوباره سبب باز شدن گسل تلخاب و خروج مواد گدازه و آتشفشاني گرديد و سنگهاي آندزيتي و توفي منطقه آشتيان و شهراب از اين نمونه اند (واحدهاي NgV1 و NgV2 )، در نئوژن (زمان پليوسن) فاز ديگري از فعاليتهاي آتشفشاني منجر به تشكيل گذاره ، توف، كنگلومراي آتشفشاني (Plc2,Plc1) گرديد.

  2- گسل: دو گسل اصلي تبرته و تلخاب فعاليتهاي لرزه اي منطقه را كنترل مي كنند. به نظر مي رسد گسل تبرته قبل از 65 ميليون سال قبل در منطقه فعاليت داشته و امروزه شكاف اصلي و فرعي آن در تغذيه آبرفتهاي منطقه بسيار موثرند. اما فعاليتهاي جديد از قبيل وجود چشمه هاي آب گرم از آن ثبت نشده است. اما در مورد گسل تلخاب مي توان به فعاليتهايي چون تشكيل چشمه تلخاب ، تراورتن زايي، وجود چاههايي در اراضي كشاورزي منطقه كه از آن گاز خارج مي گردد نام برد كه دليل بر فعاليت زمان كواترنر گسل تلخاب است.

  3- لرزه هاي ثبت شده: بررسي هاي آمار مربوط به كانون لرزه هاي اراك نشان داد كه كانون اكثر لرزه ها بر روي گسل تلخاب بوده است.

  نتيجه :

  بررسي زمين شناسي ، چينه شناسي و ساختماني در حوضه آبريز اراك نشان داد پتانسيل آبي زون آشتيان - نراق كمتر از زون سنندج - سيرجان و زون اخير كمتر از زون هفتاد قله است. همچنين با توجه به بررسي هاي فعاليت آتشفشاني ، فعاليت گسل ها و آمار ثبت شده مشخص شد، فعاليت گسل تلخاب كه جدا كننده زون آشتيان - نراق از زون هفتاد قله است نسبت به گسل تبرته ازنظر لرزه خيزي بيشتر است.

  منابع 

 1- قديمي عروس محله، فريدون (1381) بررسي پتانسيل آبي سازندهاي سخت حوضه آبريز اراك، اداره كل آب استان مركزي 

  2- حسين نژاد، محمدرضا و فريدون قديمي عروس محله (1381) بررسي خصوصيات فيزيكي و شيميايي سنگها و خاكهاي حوضه آبريز دشت اراك معاونت منابع آب وزارت نيرو

  3- زماني، فاطمه (1378) رسوب شناسي حوضه تبخيري درياچه ميقان اراك با نگرشي ويژه بر تاثير اين حوضه بر آبهاي منطقه، دانشگاه شهيد بهشتي